http://almanach.ordugh.org/wiki/O_Sztuk ... 4%99ga_III
wrzucajcie obrazki stare i informacje dotyczące kowalstwa w wiekach dawnych
oraz info o dzisiejszych rekonstrukcyjnych zabawach w kowalstwo
scaliłem dwa posty
HOWGh
Historia kowalstwa
Moderatorzy: Nomad, BANAN, Marcin, Nikiel
Historia kowalstwa
Ostatnio zmieniony 02 sty 2011, 07:14 przez Proboszcz, łącznie zmieniany 1 raz.
Ja mam jeszcze parę zdjęć skrzyni z Mästermyr i zawartości (wczesne średniowiecze)
http://znaleziska.org/wiki/index.php?ti ... Gotlandia)
http://znaleziska.org/wiki/index.php?ti ... Gotlandia)
Myśl i Pamięć
HISTORIA KOWALSTWA LUDOWEGO W POLSCE
OKRES HALSZTECKI (ok. 700 lat p.n.e)
- przedmioty importowane z południa
- odnajdywano DUL….czyli bryłki żelaza hutniczego
OKRES LATEŃSKI (od. 400 do n.e)
- zapoczątkowanie hutnictwa
OKRES RZYMSKI (I – IV n.e)
- w „młodszym” okresie rzymskim nastąpiło rozdzielenie na górnictwo i hutnictwo
- zachowały się ślady DYMAREK….czyli prymitywnych urządzeń do rudy żelaza.
- wyrób kleszczy i młotków (zadarzało się, iż narzędzia były wyposażeniem grobowców)
WYROBY OKRESU LATEŃSKIEGO I RZYMSKIEGO
- miecze
- okucia tarcz
- groty strzał
- strzemiona i wędzidła
- nożyce itp.
- niektóre narzędzia posiadały ornamenty wykonane za pomocą STEMPLI
X WIEK
- w tym okresie następuje rozróżnienie a raczej podział na kowali - wiejskich
- miejskich
- dworskich
KOŁO WODNE DO OBRÓBKI ŻELAZA
1107 w Danii (pierwszy raz)
1203 we Francji wykorzystano napęd wodny do poruszania młotów wodnych
XIII/XIV w Polsce za sprawą przybyszów z Saksonii (w 2 poł. XIII budowali kuźnie w Wielkopolsce, Śląsku, Małopolsce)
XIII WIEK
- powstanie CECHU (na terenach ziem polskich znajdowały się również cechy niemieckie, XIV w Krakowie, XVI w Poznaniu)
WIEŚ vs. MIASTO
- w związku z narastającą konkurencją na kowali wiejskich zostały nałożone pewne restrykcje - w XV wieku przepisy zabraniały rzemieślnikom wiejskim na osiedlanie się najbliżej 1 mili od miasta.
- Kowal wiejski, który był mieszkańcem wsi starej, która nie została przeniesiona na parwo niemieckie, wykorzystywał kuźnie jako dodatek obok rolnictwa.
- Kowal osiadły we wsi, która podlegała pod parwo niemieckie działał na zasadzie RZEMIOSŁA SOŁTYSIEGO (taki kowla nie dostawał ziemi, lecz wykonywał prace na rzecz sołtysa)
XV WIEK
-W tym okresie następuje mały zanik rzemiosła wiejskiego, co było bardziej spowodowane wpływami cech miejskich. W „opiekę” wiejskich kowali bierze szlachta ze wzgędów czysto ekonomicznych.
- Rozwój gospodarstw folwarcznych zmusił panów feudalnych do utrzymania uzależnionych od siebie rzemieślników, którzy zaspokajali potrzeby dworu bez uciekania się do rzemieślników cechowych.
- Rzemieślnik dworski (w tym kowal) pracował na zasadzie OBOWIĄZKU PAŃSZCZYŹNIANEGO lub na zasadzie UMOWY (kontraktu) ZAWARTEJ Z DWOREM. Kowale dworscy (zazwyczaj wykonywali wszelkie prace dla folwarku lub dla chłopów) zwykle reprezentowali wyższy poziom niż kowale wiejscy, tym samym stanowili dość mocną konkurencję dla cechu.
- Wyróżnić trzeba również KOWALI PLEBAŃSKICH, którzy z reguły byli osadzenie na gruntach plebańskich.
XVI WIEK
-W tym okresie dochodzi do znacznych poróżnień między kowalami a ślusarzami. Kowale mieli do wykonania bardziej proste prace typu: motyki, topory, noże itp. Ślusarzowi przypadał wyrób przedmiotów artystycznych. Przykładem może być umowa wrocławska z 1674 r. między kowalami a ślusarzami, w której to ślusarzowi przypadają prace o charakterze precyzyjnym.
- W tym okresie jeżeli kowal wiejski wykonywał jakiekolwiek ozdobne ornamenty, to źródłem takiego zlecenia mógł być Kościół.
XVIII WIEK
- „Rozkwit” kowalstwa wiejskiego, prawie każda wieś miała swojego kowala
- Pojawili się kowale cyganie (w swojej pracy wykonywali najprostsze przedmioty)
ZABÓR PRUSKI I ROSYJSKI
- Kowale wiejscy stają na równi z kowalami miejskimi (kowalstwo wiejskie zostaje włączone do cechu). Co niesie z sobą podporządkowanie się systemowi nauczania.
ZABÓR AUSTRIACKI
- Kowalom było zdecydowanie luźniej i mogli działać swobodniej i o różnym stopniu zaawansowania
XIX WIEK
- Następuje zniesinie feudalności, w warstwie chłopskiej pojawiają się „kmiecie” (bogaci chłopi) co ciągnie za sobą rozwój kultury ludowej
- Rozwinięcie bogactwa zdobnictwa wyrobów żelaznych (bogata ornamentyka)
- KOWALE INDYWIDUALNI – zazwyczaj osoby bezrolne, będące dziedzicami zawodu od kilku pokoleń.
- KOWALE-ROLNICY – traktowali prace w kuźni jako zajęcie dodatkowe (najczęściej zimą)
- KOWALE GROMADZCY – angażowani przez gromady do wykonywania prac na użytek mieszkańców. Dostawali kuźnie i czasami część narzędzi jak i również otrzymywali zimię od kilku arów do 1 hektara („skopczyzne”, „kopczyzne”, „skopine”) którą uprawiali sami rolnicy.
- Pod koniec XIX wieku kuźnie gromadzkie zaczęły powoli zanikać jadnak zauważono zwiększenie się kowali indywidualnych. Główną przczynę zanikania kuźni stanowili sami kowale, którym nie odpowiadały warunki zawartych umów z gromadą. (wyjatkowo tylko w niektórych wsiach kowale gromadzcy dotrwali do II wojny światowej)
- KOWALE DWORSCY (FOLWARCZNI) – zatrudnieni rzemieślnicy reprezentowali wyższy poziom, dlatego różnica między kowalem dworskim a wiejskim dotyczyła tylko zakresu posiadanych umiejętności. Zdażały się przypadki, iż w kuźni pracował „kowal chłop” bez dokumentu potwierdzającego kunszt pracy- zazwyczaj poduczonego kowlastwa w mieście lub przemyśle.
- Warunki materialne - możemy wyróżnić trzy sposoby płatności:
1) umówiona kwota pieniężna,
2) naturalia (zboże, drzewo, mleko itp.),
3) zapłata od wykonanej sztuki (kowal prócz robocizny dawał swój surowiec i opał).
- Po likwidacji pańszczyzny pojawiały się zakazy wzbraniające kowalom dworskim wykonywania przedmiotów dla chłopów. Przyczyną takiego postanowienia były obawy dworu, aby roboty dla chłopów nie były wykonywane z materiału i węgla należącego do dworu.
- Kowale dworscy podobnie jak gromadzcy dążyli do usamodzielnienia, dlatego za zarobione pieniądze starali się nabyć własą kuźnię.
- Kres kowali dworskich nastał wraz z reformą rolną z 1944 r.
NAUKA
- Na „termin” oddawało się chłopców w przedziale wiekowym między 12 a 16 rokiem życia. Sporadycznie zdażało się, iż kunsztu pracy młody człowiek zaczął się uczyć w okresie dojrzałym np. już po odbyciu służby wojskowej. Najczęściej na miesjce nauki wybierano miasta, gdyż tam można było uzyskać pożądane kwalifikacje u mistrzów cechowych. Nauka (terminowanie) trwała zazwyczaj trzy lata, jednak trzeba zauważyć, iż to kowalowi się płaciło za naukę „wikt i opierunek”. Po upływie dwóch lat uczeń otrzymywał 50% zniżki od mistrza. Po trzech, średnio czterech latach uczeń składał egzamin przed komisją wyznaczoną przez cech. Zgodnie z tradycją sięgającą średniowiecza, po uzyskaniu czeladnika i wyzwoleniu się. Młody czeladnik udawał się na „wander” otrzymując od swojego cechu pismo polecające tzw. „leibrif”, króry podczas swojej wędrówki składał na ręce „starszego cechu”, ten zaś czeladnikowi wręczał „obsyłankę” lub „cechę” dzięki której kowal mógł szukać zatrudnienia (nim znalazł pracę mógł korzystać przez trzy dni z noclegu i wyżywienia w gospodzie cechowej). W 1918 r. władze polskie zniosły opłatę za naukę rzemiosła.
- Poza nauką przywarsztatową, można było skorzystać z nauki w szkołach rzemieślniczych, które dość licznie powstawały na przełomie XIX i XX w. (np. szkoła w Miejscu Piastowym pod Krosnem, powstała przy tamtejszym klasztorze salezjanów).
KOWAL DO KOWALA
- W zależności od posiadanych umiejętności kowale byli różnie nazywani:
- NATURALIŚCI – tak górale śląscy nazywali samouków
- PAPROK lub PATERAŁ – lichy kowal
- KUCIORZE – w Kieleckiem tak nazywano kowali ograniczających się do napraw drobnych przedmiotów
- ZIMNY KOWAL - w Sieradzkiem tak nazywano kowali, co jako słabi fachowcy kują na zimno.
CIEKAWOSTKI
- Poza pracą w kuźni kowale zajmowali się również leczeniem ludzi i zwierząt. Dość powszechnym zjawiskiem były usługi dentystyczne czyli wyrywanie zębów. Niektórzy kowale leczyli choroby wewnętrzne za pomocą miodu – często z własnych pasiek. Inni zaś nastawiali zwichnięte stawy i składali kości. Ze względu na biegłość w podkuwaniu koni mieli doś łatwe przejście do weterynarii ludowej, tym samym zajmując się leczeniem zwierząt domowych.
- 2 połowa XIX w. - to szczyt rozkwitu kowalstwa. Jeżeli kowal był wyśmienitym fachowcem był w stanie dorobić się niezłego majątku (o ile pieniędzy nie przepijał w karczmie). Świadczyć o tym mogą różne przykłady kowali, którzy po kilku latach pracy byli w stanie wykupić kuźnie wraz z gruntem i należącymi do niego zabudowaniami (jak i fakt dokupowania ziemi).
- Przed I wojną światową- sytuacja kowali na wsi była doskonała, był niezbędnym dla rolnictwa rzemieślnikiem, często posiadał umiejętność czytania i pisania.Budził szacunek wśród zabobonnej ludności jako człowiek umiejący podporządkować sobie ogień.
- Okres miedzywojenny- kowale pod silną presją konkurencji wyrobów żelaznych pochodzenia przemysłowego.
- Po II wojnie światowej – w całym kraju ilość kuźni topnieje z roku na rok. Kowale przechodzą do przemysłu lub przestawiają swoje warsztaty na zakłady mechaniczne.
KUŹNIA
- budynek jednownętrzny o rzucie prostokątnym, często z dwuskrzydłowymi drzwiami w ścianie szczytowej z jednym lub dwoma oknami, po jednym pośrodku ścian dłuższych
- kuźnie wiejskie budowane były najczęsiej z drewna (wiązane według lokalnego zwyczaju na węgiel lub sumik i łątkę). W Poznańskim i dalej ku zachodowi wystepowały kuźnie o konstrukcji szkieletowej, wypełnione plecionką polepioną gliną lub cegłami. Zdarzały się również kuźnie bite z gliny (Wielkopolska, Pomorze).
- kuźnie drewniane kryte były zazwyczaj dwu lub czterospadowym dachem krokwiowym, podbitym gontami lub deskami. Zdarzały się również kuźnie o poszyciu słomianym.
-ze względu na niebezpieczeństwo pożaru stosunkowo wczesnie bo już w XVIII wieku pojawiją się na wsiach kuźnie murowane z cegły lub kamienia.
- rozmiary kuźni wachały się w dośc znacznych granicach. W Sułkowicach zdarzały się małe kuźnie nie przekraczające 6m². Najczęściej kuźnie w których pracowało więcej osób lub były dwa paleniska były miały ponad 25 m²
- kuźnie posiadające dwa pomieszczenia w której jedno pełni funkcję pracowni a drugie zaplecza techniczno-magazynowego czy drugiej pracowni były zjawiskiem nowym wiąrzącym się z przekwalifikowniem kowlastwa w kierunku reperacji sprzętu mechanicznego
- w Poznańskim i na Pomorzu jak również na ziemiach północno-zachodnich na fronowej ścianie kuźni były żelazne wywyieszki pełniące funkcję znaku informujacego.
WNĘTRZE KUŹNI
- na wprost z lekkim przesunięciem w kierunku prawego rogu znajdowało się obszerne palenisko, na lewo znajdował się miech.
- w pobliżu paleniska znajdowało się paliwo.
-pod oknem stoi cięzki stół z przykręconym do niego imadłem.
- na środku kuźni na pniu jest umieszczone kowadło (istnieją kuźnie gdzie w niewielkiej odległości od siebie znajdują się dwa kowadła, mniejsze i większe)
- na jednej ze ścian była drewnianan szafka na narzędzia. Jednaj częściej się zdarzało, że narzędzia były umieszczone w żelanej obreczy otaczającej pień kowadła lub były zatknięte za poziomą beleczką przybitą do ściany.
- do ściany, względnie do słupa drzwi była przyśrubowana wiertarka.
- pozostałe narzędzia jak: brus, woda do hartowania itp.- nie posiadały swojego stałego miejsca.
PALENISKO
- dawniej prwadopodobnie do zagrzewania żelaza słuzyło zwykłe ognisko. Jednak już w kuźni z Biskupina (X/XI w.) znajdowało się kamienne palenisko.
- pośrodku cokołu umieszczonego na wysokości około 80 cm znjadowała się kotlina.
- palenisko było budowane z gliny i kamienia wiązanego gliną (czasem z brył rudy darniowej).
Palenisko było otoczone cegłą murowaną zakończoną zazwyczaj łukowatym sklepieniem. Niekiedy zamaist niego znjadował się nad koltiną „kapa” lub „kaptur” w postaci czworobocznego leja odprowadzajacego bym z komina.
- na przełomie XVII / XVIII wieku komin występował w Wielkopolsce. (w XVIII wieku przeważały w tamtejszych kuźniach kominy „sztagowe”, budowane z 4 słupów „brożyn” nachylonych ku sobie, wyplatane i polepine gliną. Jednak długi czas istniały kuźnie kurne, pozbawione przewodów kominowych
OKRES HALSZTECKI (ok. 700 lat p.n.e)
- przedmioty importowane z południa
- odnajdywano DUL….czyli bryłki żelaza hutniczego
OKRES LATEŃSKI (od. 400 do n.e)
- zapoczątkowanie hutnictwa
OKRES RZYMSKI (I – IV n.e)
- w „młodszym” okresie rzymskim nastąpiło rozdzielenie na górnictwo i hutnictwo
- zachowały się ślady DYMAREK….czyli prymitywnych urządzeń do rudy żelaza.
- wyrób kleszczy i młotków (zadarzało się, iż narzędzia były wyposażeniem grobowców)
WYROBY OKRESU LATEŃSKIEGO I RZYMSKIEGO
- miecze
- okucia tarcz
- groty strzał
- strzemiona i wędzidła
- nożyce itp.
- niektóre narzędzia posiadały ornamenty wykonane za pomocą STEMPLI
X WIEK
- w tym okresie następuje rozróżnienie a raczej podział na kowali - wiejskich
- miejskich
- dworskich
KOŁO WODNE DO OBRÓBKI ŻELAZA
1107 w Danii (pierwszy raz)
1203 we Francji wykorzystano napęd wodny do poruszania młotów wodnych
XIII/XIV w Polsce za sprawą przybyszów z Saksonii (w 2 poł. XIII budowali kuźnie w Wielkopolsce, Śląsku, Małopolsce)
XIII WIEK
- powstanie CECHU (na terenach ziem polskich znajdowały się również cechy niemieckie, XIV w Krakowie, XVI w Poznaniu)
WIEŚ vs. MIASTO
- w związku z narastającą konkurencją na kowali wiejskich zostały nałożone pewne restrykcje - w XV wieku przepisy zabraniały rzemieślnikom wiejskim na osiedlanie się najbliżej 1 mili od miasta.
- Kowal wiejski, który był mieszkańcem wsi starej, która nie została przeniesiona na parwo niemieckie, wykorzystywał kuźnie jako dodatek obok rolnictwa.
- Kowal osiadły we wsi, która podlegała pod parwo niemieckie działał na zasadzie RZEMIOSŁA SOŁTYSIEGO (taki kowla nie dostawał ziemi, lecz wykonywał prace na rzecz sołtysa)
XV WIEK
-W tym okresie następuje mały zanik rzemiosła wiejskiego, co było bardziej spowodowane wpływami cech miejskich. W „opiekę” wiejskich kowali bierze szlachta ze wzgędów czysto ekonomicznych.
- Rozwój gospodarstw folwarcznych zmusił panów feudalnych do utrzymania uzależnionych od siebie rzemieślników, którzy zaspokajali potrzeby dworu bez uciekania się do rzemieślników cechowych.
- Rzemieślnik dworski (w tym kowal) pracował na zasadzie OBOWIĄZKU PAŃSZCZYŹNIANEGO lub na zasadzie UMOWY (kontraktu) ZAWARTEJ Z DWOREM. Kowale dworscy (zazwyczaj wykonywali wszelkie prace dla folwarku lub dla chłopów) zwykle reprezentowali wyższy poziom niż kowale wiejscy, tym samym stanowili dość mocną konkurencję dla cechu.
- Wyróżnić trzeba również KOWALI PLEBAŃSKICH, którzy z reguły byli osadzenie na gruntach plebańskich.
XVI WIEK
-W tym okresie dochodzi do znacznych poróżnień między kowalami a ślusarzami. Kowale mieli do wykonania bardziej proste prace typu: motyki, topory, noże itp. Ślusarzowi przypadał wyrób przedmiotów artystycznych. Przykładem może być umowa wrocławska z 1674 r. między kowalami a ślusarzami, w której to ślusarzowi przypadają prace o charakterze precyzyjnym.
- W tym okresie jeżeli kowal wiejski wykonywał jakiekolwiek ozdobne ornamenty, to źródłem takiego zlecenia mógł być Kościół.
XVIII WIEK
- „Rozkwit” kowalstwa wiejskiego, prawie każda wieś miała swojego kowala
- Pojawili się kowale cyganie (w swojej pracy wykonywali najprostsze przedmioty)
ZABÓR PRUSKI I ROSYJSKI
- Kowale wiejscy stają na równi z kowalami miejskimi (kowalstwo wiejskie zostaje włączone do cechu). Co niesie z sobą podporządkowanie się systemowi nauczania.
ZABÓR AUSTRIACKI
- Kowalom było zdecydowanie luźniej i mogli działać swobodniej i o różnym stopniu zaawansowania
XIX WIEK
- Następuje zniesinie feudalności, w warstwie chłopskiej pojawiają się „kmiecie” (bogaci chłopi) co ciągnie za sobą rozwój kultury ludowej
- Rozwinięcie bogactwa zdobnictwa wyrobów żelaznych (bogata ornamentyka)
- KOWALE INDYWIDUALNI – zazwyczaj osoby bezrolne, będące dziedzicami zawodu od kilku pokoleń.
- KOWALE-ROLNICY – traktowali prace w kuźni jako zajęcie dodatkowe (najczęściej zimą)
- KOWALE GROMADZCY – angażowani przez gromady do wykonywania prac na użytek mieszkańców. Dostawali kuźnie i czasami część narzędzi jak i również otrzymywali zimię od kilku arów do 1 hektara („skopczyzne”, „kopczyzne”, „skopine”) którą uprawiali sami rolnicy.
- Pod koniec XIX wieku kuźnie gromadzkie zaczęły powoli zanikać jadnak zauważono zwiększenie się kowali indywidualnych. Główną przczynę zanikania kuźni stanowili sami kowale, którym nie odpowiadały warunki zawartych umów z gromadą. (wyjatkowo tylko w niektórych wsiach kowale gromadzcy dotrwali do II wojny światowej)
- KOWALE DWORSCY (FOLWARCZNI) – zatrudnieni rzemieślnicy reprezentowali wyższy poziom, dlatego różnica między kowalem dworskim a wiejskim dotyczyła tylko zakresu posiadanych umiejętności. Zdażały się przypadki, iż w kuźni pracował „kowal chłop” bez dokumentu potwierdzającego kunszt pracy- zazwyczaj poduczonego kowlastwa w mieście lub przemyśle.
- Warunki materialne - możemy wyróżnić trzy sposoby płatności:
1) umówiona kwota pieniężna,
2) naturalia (zboże, drzewo, mleko itp.),
3) zapłata od wykonanej sztuki (kowal prócz robocizny dawał swój surowiec i opał).
- Po likwidacji pańszczyzny pojawiały się zakazy wzbraniające kowalom dworskim wykonywania przedmiotów dla chłopów. Przyczyną takiego postanowienia były obawy dworu, aby roboty dla chłopów nie były wykonywane z materiału i węgla należącego do dworu.
- Kowale dworscy podobnie jak gromadzcy dążyli do usamodzielnienia, dlatego za zarobione pieniądze starali się nabyć własą kuźnię.
- Kres kowali dworskich nastał wraz z reformą rolną z 1944 r.
NAUKA
- Na „termin” oddawało się chłopców w przedziale wiekowym między 12 a 16 rokiem życia. Sporadycznie zdażało się, iż kunsztu pracy młody człowiek zaczął się uczyć w okresie dojrzałym np. już po odbyciu służby wojskowej. Najczęściej na miesjce nauki wybierano miasta, gdyż tam można było uzyskać pożądane kwalifikacje u mistrzów cechowych. Nauka (terminowanie) trwała zazwyczaj trzy lata, jednak trzeba zauważyć, iż to kowalowi się płaciło za naukę „wikt i opierunek”. Po upływie dwóch lat uczeń otrzymywał 50% zniżki od mistrza. Po trzech, średnio czterech latach uczeń składał egzamin przed komisją wyznaczoną przez cech. Zgodnie z tradycją sięgającą średniowiecza, po uzyskaniu czeladnika i wyzwoleniu się. Młody czeladnik udawał się na „wander” otrzymując od swojego cechu pismo polecające tzw. „leibrif”, króry podczas swojej wędrówki składał na ręce „starszego cechu”, ten zaś czeladnikowi wręczał „obsyłankę” lub „cechę” dzięki której kowal mógł szukać zatrudnienia (nim znalazł pracę mógł korzystać przez trzy dni z noclegu i wyżywienia w gospodzie cechowej). W 1918 r. władze polskie zniosły opłatę za naukę rzemiosła.
- Poza nauką przywarsztatową, można było skorzystać z nauki w szkołach rzemieślniczych, które dość licznie powstawały na przełomie XIX i XX w. (np. szkoła w Miejscu Piastowym pod Krosnem, powstała przy tamtejszym klasztorze salezjanów).
KOWAL DO KOWALA
- W zależności od posiadanych umiejętności kowale byli różnie nazywani:
- NATURALIŚCI – tak górale śląscy nazywali samouków
- PAPROK lub PATERAŁ – lichy kowal
- KUCIORZE – w Kieleckiem tak nazywano kowali ograniczających się do napraw drobnych przedmiotów
- ZIMNY KOWAL - w Sieradzkiem tak nazywano kowali, co jako słabi fachowcy kują na zimno.
CIEKAWOSTKI
- Poza pracą w kuźni kowale zajmowali się również leczeniem ludzi i zwierząt. Dość powszechnym zjawiskiem były usługi dentystyczne czyli wyrywanie zębów. Niektórzy kowale leczyli choroby wewnętrzne za pomocą miodu – często z własnych pasiek. Inni zaś nastawiali zwichnięte stawy i składali kości. Ze względu na biegłość w podkuwaniu koni mieli doś łatwe przejście do weterynarii ludowej, tym samym zajmując się leczeniem zwierząt domowych.
- 2 połowa XIX w. - to szczyt rozkwitu kowalstwa. Jeżeli kowal był wyśmienitym fachowcem był w stanie dorobić się niezłego majątku (o ile pieniędzy nie przepijał w karczmie). Świadczyć o tym mogą różne przykłady kowali, którzy po kilku latach pracy byli w stanie wykupić kuźnie wraz z gruntem i należącymi do niego zabudowaniami (jak i fakt dokupowania ziemi).
- Przed I wojną światową- sytuacja kowali na wsi była doskonała, był niezbędnym dla rolnictwa rzemieślnikiem, często posiadał umiejętność czytania i pisania.Budził szacunek wśród zabobonnej ludności jako człowiek umiejący podporządkować sobie ogień.
- Okres miedzywojenny- kowale pod silną presją konkurencji wyrobów żelaznych pochodzenia przemysłowego.
- Po II wojnie światowej – w całym kraju ilość kuźni topnieje z roku na rok. Kowale przechodzą do przemysłu lub przestawiają swoje warsztaty na zakłady mechaniczne.
KUŹNIA
- budynek jednownętrzny o rzucie prostokątnym, często z dwuskrzydłowymi drzwiami w ścianie szczytowej z jednym lub dwoma oknami, po jednym pośrodku ścian dłuższych
- kuźnie wiejskie budowane były najczęsiej z drewna (wiązane według lokalnego zwyczaju na węgiel lub sumik i łątkę). W Poznańskim i dalej ku zachodowi wystepowały kuźnie o konstrukcji szkieletowej, wypełnione plecionką polepioną gliną lub cegłami. Zdarzały się również kuźnie bite z gliny (Wielkopolska, Pomorze).
- kuźnie drewniane kryte były zazwyczaj dwu lub czterospadowym dachem krokwiowym, podbitym gontami lub deskami. Zdarzały się również kuźnie o poszyciu słomianym.
-ze względu na niebezpieczeństwo pożaru stosunkowo wczesnie bo już w XVIII wieku pojawiją się na wsiach kuźnie murowane z cegły lub kamienia.
- rozmiary kuźni wachały się w dośc znacznych granicach. W Sułkowicach zdarzały się małe kuźnie nie przekraczające 6m². Najczęściej kuźnie w których pracowało więcej osób lub były dwa paleniska były miały ponad 25 m²
- kuźnie posiadające dwa pomieszczenia w której jedno pełni funkcję pracowni a drugie zaplecza techniczno-magazynowego czy drugiej pracowni były zjawiskiem nowym wiąrzącym się z przekwalifikowniem kowlastwa w kierunku reperacji sprzętu mechanicznego
- w Poznańskim i na Pomorzu jak również na ziemiach północno-zachodnich na fronowej ścianie kuźni były żelazne wywyieszki pełniące funkcję znaku informujacego.
WNĘTRZE KUŹNI
- na wprost z lekkim przesunięciem w kierunku prawego rogu znajdowało się obszerne palenisko, na lewo znajdował się miech.
- w pobliżu paleniska znajdowało się paliwo.
-pod oknem stoi cięzki stół z przykręconym do niego imadłem.
- na środku kuźni na pniu jest umieszczone kowadło (istnieją kuźnie gdzie w niewielkiej odległości od siebie znajdują się dwa kowadła, mniejsze i większe)
- na jednej ze ścian była drewnianan szafka na narzędzia. Jednaj częściej się zdarzało, że narzędzia były umieszczone w żelanej obreczy otaczającej pień kowadła lub były zatknięte za poziomą beleczką przybitą do ściany.
- do ściany, względnie do słupa drzwi była przyśrubowana wiertarka.
- pozostałe narzędzia jak: brus, woda do hartowania itp.- nie posiadały swojego stałego miejsca.
PALENISKO
- dawniej prwadopodobnie do zagrzewania żelaza słuzyło zwykłe ognisko. Jednak już w kuźni z Biskupina (X/XI w.) znajdowało się kamienne palenisko.
- pośrodku cokołu umieszczonego na wysokości około 80 cm znjadowała się kotlina.
- palenisko było budowane z gliny i kamienia wiązanego gliną (czasem z brył rudy darniowej).
Palenisko było otoczone cegłą murowaną zakończoną zazwyczaj łukowatym sklepieniem. Niekiedy zamaist niego znjadował się nad koltiną „kapa” lub „kaptur” w postaci czworobocznego leja odprowadzajacego bym z komina.
- na przełomie XVII / XVIII wieku komin występował w Wielkopolsce. (w XVIII wieku przeważały w tamtejszych kuźniach kominy „sztagowe”, budowane z 4 słupów „brożyn” nachylonych ku sobie, wyplatane i polepine gliną. Jednak długi czas istniały kuźnie kurne, pozbawione przewodów kominowych
Ostatnio zmieniony 24 sty 2011, 20:23 przez Krystian, łącznie zmieniany 8 razy.
RUMBLE IN THE ANVIL
Taki kamień szlifierski i młot na młyn wodny (koło wodne) chyba http://www.youtube.com/watch?v=8h9JUe1uITs
Krystian
"
X WIEK
- w tym okresie następuje rozróżnienie a raczej podział na kowali - wiejskich
- miejskich
- dworskich"
Skąd te wiadomości ? Podaj proszę źródła swojej wiedzy. Po raz pierwszy spotykam się z takim podziałem, dotychczas stosowano go na wieki wiele późniejsze.
HOWGH
Ps. Szczególnie intryguje mnie zastosowanie w tej systematyce pojęcie "dworskie" niespotykane przeze mnie w naukowej literaturze .
"
X WIEK
- w tym okresie następuje rozróżnienie a raczej podział na kowali - wiejskich
- miejskich
- dworskich"
Skąd te wiadomości ? Podaj proszę źródła swojej wiedzy. Po raz pierwszy spotykam się z takim podziałem, dotychczas stosowano go na wieki wiele późniejsze.
HOWGH
Ps. Szczególnie intryguje mnie zastosowanie w tej systematyce pojęcie "dworskie" niespotykane przeze mnie w naukowej literaturze .
Dzięki...
to jest dobry przykład podawania odnośnych źródeł. Choć mi osobiście wydaje się, że skądinąd szanowany i uznany badacz tu "wyjechał nieco przed orkiestrę". Czasy początków państwa polskiego stanowią do dziś dzień przedmiot badań i sporów naukowych. Znaleziska narzędzi kowalskich są w dość skromnej liczbie. Zresztą liczba np. przekopanych osad (wsi) pozostawia jeszcze wiele do życzenia. Znalezisko pojedynczego przedmiotu nie uprawnia do określenia takiego stanowiska jako pracowni kowalskiej. Szczególnie wtedy kiedy często w takich warsztatach kowal mógł być odlewnikiem, złotnikiem i hutnikiem jednocześnie (pomimo, że jak wcześnie wspomniałeś zachodził coraz większy rozdział pomiędzy tymi profesjami) Wystarczy spojrzeć na przykłady podane przez Lukasza. Dzięki Tobie Krystian być może wrócę do literatury przedmiotu. Pozdrawiam
HOWGH
to jest dobry przykład podawania odnośnych źródeł. Choć mi osobiście wydaje się, że skądinąd szanowany i uznany badacz tu "wyjechał nieco przed orkiestrę". Czasy początków państwa polskiego stanowią do dziś dzień przedmiot badań i sporów naukowych. Znaleziska narzędzi kowalskich są w dość skromnej liczbie. Zresztą liczba np. przekopanych osad (wsi) pozostawia jeszcze wiele do życzenia. Znalezisko pojedynczego przedmiotu nie uprawnia do określenia takiego stanowiska jako pracowni kowalskiej. Szczególnie wtedy kiedy często w takich warsztatach kowal mógł być odlewnikiem, złotnikiem i hutnikiem jednocześnie (pomimo, że jak wcześnie wspomniałeś zachodził coraz większy rozdział pomiędzy tymi profesjami) Wystarczy spojrzeć na przykłady podane przez Lukasza. Dzięki Tobie Krystian być może wrócę do literatury przedmiotu. Pozdrawiam
HOWGH
Po części zgadzam się z Tobą, jednak temat tej zacnej dysputy nie opiera się o historyczność powstania państwa polskiego. Jakoż kwestia znajdowanych w grobowcach kleszczy i młotków sugeruje co najmniej, iż zajęcie zwane "kowalstwem" było uprawiane przez ściśle wyspecjalizowaną i przygotowaną w tym kierunku osobę. Co do historyczności, ewentualne znaleziska odnoszą się do ówczesnych granic Polski ( idąc za myślą autora) a w tym przypadku mówimy o okresie rzymskim (czyli parę wieków wcześniej od pierwszego włodarza ziem polskich) a jak wiemy pierwszy kształt "granic" Polski (Mieszko I) był nie co inny od obecnych terenów naszego kraju. Druga kwestia odnosząca się do podziału kowalstwa na wiejskie, miejskie i dworskie, dotyczy faktu zauważalnego rozróżnienia od początków X wieku a nie w samym X wieku- mój błąd. Co oczywiście znaczy iż proces był długotrwały a nie nastąpił natychmiast.
RUMBLE IN THE ANVIL
-
ADALBERTUS
- Posty: 128
- Rejestracja: 03 mar 2010, 23:01
- Lokalizacja: Grodzisk Mazowiecki
- Kontakt:
Witam
Jako noworysz na tym forum przeglądałem dawniejsze posty i znalazłem coś takiego:
Waga 42 kg. Nie jest to kowadło odlewane, lecz zgrzewane z oddzielnych elementów. Gładź stosunkowo miękka - z pewnością niehartowana.
Pokłony
Wojtek Sławiński ADALBERTUS.[img]http://[/img]
Jako noworysz na tym forum przeglądałem dawniejsze posty i znalazłem coś takiego:
Zobacz to zdjęcie. Wiadomo kiedy kowadło powstało, bo jest datowane (1781r.) Pochodzi z okolic Wrocławia, a przynajmniej tam pojawiło się w latach 50-tych XXw.Proboszcz pisze:Niezłe
a czy znacie jakieś obrazki kowadeł, narzędzi itd z polski z 16=18 wieku?
jakiej wielkości i kształtu mogły być kowadła i młotki z tej epoki?
Waga 42 kg. Nie jest to kowadło odlewane, lecz zgrzewane z oddzielnych elementów. Gładź stosunkowo miękka - z pewnością niehartowana.
Pokłony
Wojtek Sławiński ADALBERTUS.[img]http://[/img]
"Quidquid agis, prudenter agas et respice finem"
apropos skrzyni z mastermyr, próbuje zrobić jej rekonstrukcje ale nie wiem jak zrobić zamek. Czy ma ktoś może jakieś zdjęcia jak on mógł wyglądać i działać? kiedyś na internecie takowe widziałem ale było to dawno i teraz nic nie mogę znaleźć. Były to zdjęcia zrekonstruowanego zamka.
To chyba najlepsze co znalazłem.. niestet niewyraźne i nie wiem nadall jak to działa.
To chyba najlepsze co znalazłem.. niestet niewyraźne i nie wiem nadall jak to działa.
Wow dzięki za odpowiedź nie spodziewałem się znaleźć tej skrzyni na tym forum więc nawet nie poszukałem za dobrze.(mea culpa)
A coby już offtopa nie robić to do tematu podrzucę kilka linków do kowalskich narzędzi historycznych i rekonstrukcji z picasy :
Orginalne narzędzia
https://picasaweb.google.com/wszebad40/ ... smithTools#
Rekonstrukcje narzędzi
https://picasaweb.google.com/wszebad40/ ... smithTools#
Kowale
https://picasaweb.google.com/wszebad40/ ... Blacksmith#
A coby już offtopa nie robić to do tematu podrzucę kilka linków do kowalskich narzędzi historycznych i rekonstrukcji z picasy :
Orginalne narzędzia
https://picasaweb.google.com/wszebad40/ ... smithTools#
Rekonstrukcje narzędzi
https://picasaweb.google.com/wszebad40/ ... smithTools#
Kowale
https://picasaweb.google.com/wszebad40/ ... Blacksmith#
Statystyki
Zespół administracyjny